Zijdeweg 472244 BE WassenaarNieuw-Wassenaar

WASSENAAR – ZIJDEWEG 47 | BUITENPLAATS BEUKENHORST Aan de rand van Wassenaar, op de overgang naar Den Haag, ligt Buitenplaats Beukenhorst. Een rijksmonumentaal landhuis uit het midden van de negentiende eeuw, gelegen in een park van circa 2,5 hectare dat in landschapsstijl is ontworpen. Het hoofdgebouw telt een souterrain, een bel-etage en een verdieping, samen circa 765 m² gebruiksoppervlak wonen. Het huis is rond 1845 gebouwd in neoclassicistische stijl naar ontwerp van Heinrich Wentzel, de architect die ook voor prins Frederik werkte aan De Paauw. De hoge ramen zorgen voor een rustige lichtval, de ruimtelijke opbouw is helder en de maatvoering volgt de logica van een representatief landhuis. De positie van het huis is precies gekozen. De vier hoeken liggen exact op noord-oost, noord-west, zuid-west en zuid-oost, waardoor de zon rond het zuidwestelijke deel van het huis draait. Dit zorgt gedurende een groot deel van de dag voor een rustige lichtval in dit deel van de bel-etage en zelfs in het souterrain. Deze oriëntatie versterkt de ruimtelijke sereniteit en maakt licht tot een wezenlijk onderdeel van het gebruik. Het geheel vraagt om restauratie, maar de hoofdstructuur en veel oorspronkelijke details zijn bewaard gebleven. De bouwkundige staat is door Monumentenwacht Zuid-Holland in kaart gebracht. Het energielabel is G, passend bij een monument van deze leeftijd. De ligging tussen Wassenaar, Den Haag, Leiden, Amsterdam en Rotterdam, met directe aansluiting op N44, A44, N14 en A12 en goede busverbindingen, maakt Beukenhorst opvallend goed bereikbaar binnen de Randstad. Redres begeleidt vaker de verkoop van buitenplaatsen en landgoederen en is vertrouwd met de schaal, gelaagdheid en toekomstvragen van dit type erfgoed. INLEIDING Beukenhorst maakt deel uit van de negentiende-eeuwse landgoederenzone langs de oude Rijksstraatweg. Het huis staat iets verhoogd op een zachte heuvel, met de voorgevel gericht op een voorplein waar de symmetrie en de lichte verheffing van het bordes direct zichtbaar zijn. De architectuur is neoclassicistisch: een rechthoekige hoofdmassa, flauw hellende zadeldaken, witgepleisterde gevels met cordonlijsten en pilasters, en een middenrisaliet dat de entree markeert. De ramen zijn hoog, met een verfijnde roedenverdeling en luiken of persiennes, wat de gevels ritme en rust geeft. Binnen volgt de plattegrond de logica van dit exterieur, met een centrale as, lange zichtlijnen, kamer-en-suiteverbindingen en een duidelijke hiërarchie tussen representatieve en meer intieme ruimten. Redres herkent in Beukenhorst een buitenplaats waarvan zowel de hoofdvorm als de interieurindeling uitzonderlijk goed bewaard zijn gebleven. ACHTERGROND EN GESCHIEDENIS De buitenplaats werd rond 1845 gesticht als overplaats van Langenhorst. De opdrachtgever was jonkheer Guillaume Charles Albert Herman von Goedecke, kamerheer en adjudant van prins Frederik der Nederlanden. Het huis is ontworpen door Heinrich Wentzel, een Duitse architect die ook betrokken was bij de ontwikkeling van De Paauw. De parkaanleg werd in 1861 toevertrouwd aan de eveneens uit Duitsland afkomstige landschapsarchitect Petzold. De samenhang tussen huis en park is nog steeds duidelijk: de zichtassen, het stibadium en het peristylium aan de zuidwestzijde en de manier waarop de terrassen aansluiten op de bel-etage laten zien dat architectuur en landschap als één geheel zijn gedacht. In de loop van de twintigste eeuw hebben aanpassingen plaatsgevonden, waaronder het verwijderen van een serre, maar de hoofdstructuur en veel materiaalgebruik zijn opmerkelijk gaaf gebleven. De rijksmonumentstatus onderstreept de cultuurhistorische, architectuurhistorische en stedenbouwkundige betekenis. DE TOUR De oprijlaan maakt een lichte bocht en leidt naar het voorplein, waar de symmetrische voorgevel zich ontvouwt. De hardstenen bordestrap, geflankeerd door lage muurtjes met ijzeren hekwerk, vormt de overgang van park naar bel-etage. Via de dubbele deur met bovenlicht betreed je de entreehal met marmeren vloer. Hier vallen de stucwerkdetails en de geprofileerde omlijstingen op. Achter een gietijzeren tochtdeur met bovenlicht ligt de brede centrale gang, de ruggengraat van de bel-etage. In de hal en de gang bevinden zich vijf ronde stucreliëfs, van Bertel Thorvaldsen, in neoclassicistische trant, met figuren in klassieke kledij. Ze zijn geïnspireerd op Pompeiaanse voorbeelden en geven de entree een ingetogen monumentaliteit. De combinatie van het koele marmer, het witte pleisterwerk en de warme tinten van wanden en deuren zorgt voor een bijna museale rust. Het daglicht valt gefilterd binnen door hoge ramen en glas in de deuren, waardoor de ritmiek van de ruimte goed leesbaar blijft. Vanaf de gang ontvouwen zich de kamers van de bel-etage: aan de tuinzijde de woonkamer en tuinkamer, aan de voorzijde de eetkamer en zitkamer of bibliotheek, en aan de zuidwestzijde de suite van slaapkamer en badkamer. De dubbele deuren tussen de kamers maken langere zichtlijnen mogelijk, zodat je in enkele stappen van voorgevel naar achtergevel kijkt. De verhoudingen tussen breedte, diepte en hoogte zijn zorgvuldig gekozen, wat de ruimten een rustige maat geeft. BEGANE GROND – BEL-ETAGE De bel-etage beslaat circa 246 m² en is de meest representatieve woonlaag. Links van de centrale hal liggen de eetkamer en de tuinkamer, met grote ramen en deuren aan de zuidoostzijde. Hier vormt het uitzicht op het park een vanzelfsprekend onderdeel van het interieur. De woonkamer ligt dwars op de middenas, met aan de ene zijde de eetkamer en aan de andere zijde een zitkamer of bibliotheek. Marmeren schouwen, paneeldeuren, lambriseringen en stucplafonds of reliëfs bepalen het beeld. Aan de zuidwestzijde ligt een meer intieme reeks ruimten. Via een kleinere hal bereik je de grote slaapkamer met schouw en alkoof. Een smal gangetje, met aan één zijde drie dubbele ramen en aan de andere zijde een kastenwand, leidt naar de oorspronkelijke badkamer uit 1845. Deze badkamer is een zeldzaam gaaf bewaard voorbeeld van negentiende-eeuwse badcultuur. Het zinken bad ligt verzonken in de vloer, afgesloten door houten luiken. Het gewelf is een gedrukt kloostergewelf met geprofileerde ribben die op een rondlopende eierlijst eindigen. De wandafwerkingen, het licht en de ingebouwde spiegel die in een schuifluik in de muur verdwijnt, maken de ruimte bijzonder. De combinatie van techniek, comfort en vormgeving laat zien hoever de voorzieningen in een huis als dit konden gaan. Het is opvallend hoe weelde, privacy en hygiëne hier al in de negentiende eeuw ruimtelijk zijn georganiseerd. Achter de badkamer ligt het ketelhuis, met een gemetselde stookplaats in de hoek en een vide waar vroeger het waterreservoir stond. Tegenover de ramen bevindt zich een tweede, eenvoudige badkamer met bad en wastafel, naast een aparte wc met wastafel. Aan de andere zijde van de bel-etage ligt, via een tussenkamer, de keuken met tegenovergelegen wc en daarachter een ruime kamer met ingebouwde kasten. De plafonds van circa 4,5 meter geven de gehele verdieping een royale hoogte. VERDIEPING Het trappenhuis naast de entreehal verbindt souterrain, bel-etage en eerste verdieping. Bovenaan de trap op de verdieping bevindt zich een glazen deur naar een brede gang. De gebruiksoppervlakte van dit niveau bedraagt circa 235 m². Aan weerszijden liggen kamers die als slaap- of logeerkamer kunnen worden gebruikt. Drie kamers aan de zuidoostzijde hebben openslaande deuren, waardoor ook hier het contact met het park nadrukkelijk aanwezig is. Er is een kleedruimte met eigen wc en een ruime badkamer met tweede wc. In de kamer naast het trappenhuis bevindt zich het luik naar de vliering. De plafondhoogte van circa 2,6 meter is ingetogener dan op de bel-etage en past bij de meer private functies van deze laag. VLIERING De vliering is bereikbaar via het luik op de verdieping. De hoogte varieert onder de kapconstructie. Deze ruimte is in de huidige situatie vooral geschikt voor opslag of technische functies. De constructie is goed te lezen; de manier waarop spanten en balken op elkaar aansluiten, laat de bouwlogica van het huis zien. De draagbalken, het dakbeschot en de overgang naar de gevels geven inzicht in het ambacht van het negentiende-eeuwse bouwen. De beperkte toegankelijkheid is typerend voor landhuizen uit deze periode. SOUTERRAIN Het souterrain heeft een gebruiksoppervlak van circa 284 m² en een plafondhoogte van circa 2,58 meter, waardoor het eerder als een volwaardige woonlaag aanvoelt dan als kelder. Aan de voet van het trappenhuis ligt een kleine hal met spoelkeuken. Van daaruit is de grote oorspronkelijke keuken bereikbaar, uitgevoerd met witjes en een brede schouw. Een lange, brede gang verbindt drie kamers, een voormalige badkamer, een buitendeur onder het bordes, een wijnberging en het stookhok. In het verlengde liggen extra bergingen, een wc, een tweede buitentrap en een ruim washok. Enkele doorgangen zijn getoogd, wat extra karakter geeft aan deze laag. Door het hele huis zijn luiken met ijzeren staven en houten binnenluiken bewaard gebleven. Dit detail draagt bij aan veiligheid, klimaatbeheersing en de herkenbaarheid van het oorspronkelijke wooncomfort. PERCEEL EN BUITENRUIMTE Het park van circa 2,5 hectare is aangelegd in landschapsstijl. De glooiende structuur, de afwisseling tussen open grasvlakken en boomgroepen en de zorgvuldig gekozen zichtassen volgen het handschrift van Petzold. Ten zuidwesten van het huis liggen het stibadium en het peristylium, elementen die de formele tuin verbinden met de architectuur van het huis. De terrassen aan voor- en achterzijde zorgen voor een zachte overgang tussen binnen en buiten. Volwassen bomen, hagen en solitaire struiken creëren diepte en rust. De schaal van het terrein maakt langdurig gebruik, beheer en een doordacht beplantingsplan zinvol. BESTEMMING EN MOGELIJKHEDEN Het landhuis heeft een woonbestemming. Binnen deze kaders zijn verschillende scenario’s denkbaar, zoals ruim familiegebruik, wonen en werken, representatief gebruik of meergeneratiewonen. Afhankelijk van het gewenste programma kunnen aanvullende planologische stappen nodig zijn. Bij rijksmonumenten spelen behoud, aanpasbaarheid en comfort altijd in samenhang. Redres kan meedenken over haalbare scenario’s en de daarbij passende stappen. DOELGROEPEN Beukenhorst past bij erfgoedliefhebbers die ruimte en geschiedenis waarderen, bij gezinnen die het wonen in een groot huis met park zoeken, bij mensen die wonen en werken willen combineren, bij internationale kopers die de Randstad als uitvalsbasis zien, en bij ontwerpers of verzamelaars die inhoud en context belangrijk vinden. Ook partijen met culturele of maatschappelijke plannen kunnen hier, binnen de kaders van het monument, mogelijkheden verkennen. BOUWKUNDIGE STAAT Het landhuis bevindt zich in een zeer oorspronkelijke staat. Monumentenwacht Zuid-Holland heeft gerapporteerd over metselwerk, zinkwerk, houtwerk, kapconstructies en vloeren. Er zijn plekken met houtaantasting, sommige natuurstenen vloeren vertonen scheuren en de staat van het metselwerk varieert per gevel. Dit beeld is herkenbaar bij buitenplaatsen van deze schaal en leeftijd. De hoofdconstructie is stabiel. Een restauratie die sober en doelmatig wordt opgezet, in lijn met de restauratieladder, kan de technische basis verstevigen en tegelijk de historische kwaliteit behouden. Het rapport is beschikbaar voor serieuze belangstellenden. ENERGIELABEL EN VERDUURZAMING Het energielabel is G. Bij rijksmonumenten gelden andere uitgangspunten dan bij reguliere woningbouw. Niet alle isolatiemaatregelen zijn wenselijk of toegestaan. Maatwerk is hier noodzakelijk. Een combinatie van binnenisolatie op geselecteerde plekken, verbeterde installaties, duurzame opwekking waar mogelijk en zorgvuldige kierdichting kan comfort en energieprestatie verbeteren zonder dat de karakteristieke onderdelen verloren gaan. Een verduurzamingsplan laat zich goed combineren met een gefaseerde restauratie. LOCATIE EN BEREIKBAARHEID De ligging van Beukenhorst is centraal in de Randstad. De N44 en A44 bieden directe verbindingen naar Leiden, Amsterdam en Schiphol. Richting het zuiden sluiten N14 en A12 aan op Den Haag en Utrecht. Er zijn busverbindingen in de directe omgeving, met routes naar Den Haag en Leiden en aansluitingen op NS-stations. Wassenaar-dorp, met winkels, horeca en scholen, ligt op korte afstand. De duinen, het strand en de reeks omliggende landgoederen vormen een herkenbare context van groen en cultuurhistorie. Op het perceel is glasvezel aangelegd, wat praktisch is voor het combineren van wonen en werken op deze schaal. TIEN REDENEN OM DIT OBJECT TE OVERWEGEN 1. Een neoclassicistisch landhuis met een heldere architectonische structuur en een plattegrond die in grote lijnen nog origineel is. 2. Een schaal van circa 765 m² gebruiksoppervlak wonen, die ruimte biedt voor uiteenlopende woon- en gebruiksscenario’s. 3. Een park van circa 2,5 hectare, ontworpen door Petzold, dat het huis ondersteunt en een samenhangend landschappelijk ensemble vormt. 4. De aanwezigheid van historische interieurelementen, waaronder vijf stucreliëfs (Bertel Thorvaldsen) in de hal. 5. Een uitzonderlijk gave badkamer uit 1845 met verzonken zinken bad en authentieke afwerking, als zeldzaam voorbeeld van negentiende-eeuwse weelde. 6. Een souterrain dat door hoogte en omvang functioneert als volwaardige woonlaag, met keuken, kamers en dienstvertrekken. 7. Een bel-etage met hoge plafonds, lange zichtlijnen en een logische samenhang tussen representatieve ruimten. 8. Een verdieping die goed aansluit op een hedendaags woonprogramma met slaapkamers, badkamers en werkruimten. 9. Een bouwkundige staat die in detail is beschreven door Monumentenwacht, wat een helder uitgangspunt geeft voor planmatige restauratie. 10. Een ligging met goede verbindingen naar Den Haag, Leiden, Amsterdam, Rotterdam en Schiphol, in combinatie met de zekerheid en kaders van de rijksmonumentstatus. KENMERKEN EN DETAILS Zijdeweg 47, 2244 BE Wassenaar Rijksmonumentnummer 511040 Perceel circa 25.630 m² Gebruiksoppervlak wonen circa 765 m² Typologie landhuis met souterrain, bel-etage en verdieping Bouwjaar circa 1845 Energielabel G KORTOM Buitenplaats Beukenhorst is een rijksmonument waarin negentiende-eeuwse bouwkunst, historische parkaanleg en schaal samenkomen. Het huis biedt een stevige basis voor een toekomst waarin wonen, werken en representatie op een zorgvuldige manier kunnen worden gecombineerd, met respect voor de oorspronkelijke structuur en openheid voor een nieuwe invulling.